භාවිතය අවම කිරීම සඳහා පොම්පයක් සහිත පිඟන් සෝදන දියර නිවැරදිව මාත්‍රා කරන්නේ කෙසේද?

පිඟන් සේදීමේදී අනවශ්‍ය ලෙස සේදුම් දියර නාස්ති වීම වැළැක්වීම සඳහා පොම්ප බෙදාහරින්නෙකු (pump dispenser) නිවැරදිව භාවිත කිරීම සහ සර්ෆැක්ටන්ට් (surfactant) රසායන විද්‍යාව අවබෝධ කර ගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. නිවැරදි මාත්‍රාව සහ ක්‍රමවේදය මඟින් පරිභෝජනය සියයට පනහකින් පමණ අඩු කරගත හැකි අතර පිඟන් භාණ්ඩ වඩාත් කාර්යක්ෂමව පිරිසිදු කරගත හැකිය.

සර්ෆැක්ටන්ට් සහ ජලයේ භෞතික විද්‍යාව

පිඟන් සෝදන දියර ක්‍රියා කරන්නේ ජලයේ පෘෂ්ඨික ආතතිය (surface tension) අඩු කිරීමෙනි. මෙම දියරවල අඩංගු සර්ෆැක්ටන්ට් අණු වලට ජලයට ආකර්ෂණය වන හිසක් (hydrophilic) සහ තෙල් වලට ආකර්ෂණය වන වලිගයක් (hydrophobic) ඇත. පිඟන් මත ඇති තෙල් සහ අපිරිසිදු ද්‍රව්‍ය ඉවත් කිරීමට සේදුම් දියර විශාල ප්‍රමාණයක් අවශ්‍ය නොවේ. ඒ වෙනුවට අවශ්‍ය වන්නේ සර්ෆැක්ටන්ට් අණු ක්‍රියාකාරී වීමට ප්‍රමාණවත් ජල ප්‍රමාණයක් සහ යාන්ත්‍රික බලයක් (mechanical force) යෙදීමයි. පොම්පයක් මඟින් එක් වරකට නිකුත් කරන දියර ප්‍රමාණය සාමාන්‍යයෙන් අවශ්‍ය ප්‍රමාණයට වඩා බෙහෙවින් වැඩි ය. එබැවින්, පොම්පය සම්පූර්ණයෙන්ම එබීම වෙනුවට අර්ධ වශයෙන් එබීමෙන් හෝ දියරය තනුක කිරීමෙන් සේදුම් දියර නාස්තිය අවම කරගත හැකිය.

මයිසෙල්ස් සෑදීමේ රසායනික ක්‍රියාවලිය

සර්ෆැක්ටන්ට් අණු ජලය සමඟ මිශ්‍ර වූ විට ඒවා "මයිසෙල්ස්" (micelles) නමින් හඳුන්වන ක්ෂුද්‍ර ගෝලාකාර ව්‍යුහයන් සාදයි. මෙම මයිසෙල්ස් වල ඇතුළත කොටස තෙල් වලටද පිටත කොටස ජලයටද ආකර්ෂණය වේ. පිඟන් මැදීමේදී මෙම ව්‍යුහයන් මඟින් තෙල් බිංදු වට කරගෙන ඒවා ජලයෙහි පාවෙන තත්ත්වයට පත් කරයි. මෙයට කිරිල්ලාකරණය (emulsification) යැයි කියනු ලැබේ. පිඟන් සෝදන දියර අධික ලෙස භාවිත කළහොත් මෙම මයිසෙල්ස් ප්‍රමාණය සීමාව ඉක්මවා යන අතර, ඒවා පිඟන් මතුපිටින් සෝදා හැරීමට අමතර ජල ප්‍රමාණයක් වැය කිරීමට සිදු වේ. එබැවින් නිවැරදි මාත්‍රාව පවත්වා ගැනීම පරිසරයට මෙන්ම ජල සංරක්ෂණයටද දායක වේ.

පූර්ව තනුක කිරීමේ ක්‍රමය: දුස්ස්රාවිතතාව පාලනය කිරීම

සාන්ද්‍රගත පිඟන් සෝදන දියරවල දුස්ස්රාවිතතාව (viscosity) ඉහළ මට්ටමක පවතී. මෙයින් අදහස් කරන්නේ දියරය ඉතා ඝන වන අතර එය ජලය සමඟ කෙලින්ම මිශ්‍ර වීමට වැඩි කාලයක් ගතවන බවයි. මෙම ගැටලුව විසඳීම සඳහා වඩාත් විද්‍යාත්මක ක්‍රමවේදයක් වන්නේ "පූර්ව තනුක කිරීමේ ක්‍රමයයි" (pre-dilution technique). හිස් පොම්ප බෝතලයට පිඟන් සෝදන දියරයෙන් කොටසක් සහ උණුසුම් ජලයෙන් කොටස් තුනක් (1:3 අනුපාතයට) එකතු කර හොඳින් සොලවන්න. මෙලෙස ජලය සමඟ මිශ්‍ර කිරීමෙන් සේදුම් දියරයේ දුස්ස්රාවිතතාව අඩු වන අතර, පොම්පය ක්‍රියාත්මක කරන විට ඉතා සියුම්, පහසුවෙන් පෙණ නඟින ද්‍රාවණයක් ලබාගත හැකිය. මෙමඟින් සර්ෆැක්ටන්ට් අණු පිඟන් මතුපිට පුරා ඉතා වේගයෙන් පැතිරී යන අතර, සේදුම් දියර භාවිතය සැලකිය යුතු ලෙස සීමා වේ.

නිවැරදි උෂ්ණත්වය සහ යාන්ත්‍රික ක්‍රියාකාරිත්වය

පිඟන් සේදීමේදී ජලයේ උෂ්ණත්වය ඉතා වැදගත් සාධකයකි. සෙල්සියස් අංශක 40 ත් 50 ත් අතර උණුසුම් ජලය භාවිත කිරීමෙන් පිඟන් මත ඇති ඝන වූ මේදය ද්‍රව බවට පත් වේ. මෙය සර්ෆැක්ටන්ට් අණු වලට මේද අණු වට කර කිරිල්ලාකරණය කිරීමට පහසු කරයි. සේදුම් දියර සෘජුවම පිඟන් මතට දැමීම වෙනුවට, තෙත් කරන ලද ස්පොන්ජ් (sponge) එකක් මතට පොම්පයෙන් බින්දුවක් දමා කිහිප වරක් මිරිකා පෙණ සාදා ගන්න. ස්පොන්ජ් එක මිරිකීමේදී ඇතිවන යාන්ත්‍රික චලනය මඟින් වාතය, ජලය සහ සේදුම් දියර එකිනෙක මුසු වී ස්ථාවර පෙණ තට්ටුවක් සාදයි. මෙම ක්‍රමය මඟින් සේදුම් දියරයේ සක්‍රියතාව උපරිම වන අතර, එක් පොම්ප කිරීමකින් වැඩි පිඟන් ප්‍රමාණයක් සේදීමට හැකි වේ.

පොම්ප බෙදාහරින්නා සීමා කිරීමේ භෞතික ක්‍රම

ඔබ තනුක නොකළ සාන්ද්‍ර දියරයම භාවිත කරන්නේ නම්, පොම්පයේ ගමන් මාර්ගය භෞතිකව සීමා කළ හැකිය. පොම්පයේ බෙල්ල (neck) වටා කුඩා රබර් පටියක් (rubber band) හෝ ප්ලාස්ටික් ක්ලිප් එකක් ගැටගැසීමෙන් පොම්පය පහළට එබිය හැකි උපරිම දුර සීමා කළ හැකිය. මෙමඟින් ඔබ පොම්පය තද කරන සෑම අවස්ථාවකදීම නිකුත් වන දියර ප්‍රමාණය ස්වයංක්‍රීයව අඩකින් පමණ අඩු වේ. මෙම සරල යාන්ත්‍රික වෙනස් කිරීම මඟින් අනවශ්‍ය ලෙස දියර නිකුත් වීම වළක්වන අතර, දෛනික භාවිතයේදී දිගුකාලීනව විශාල ඉතිරියක් ලබා දෙයි.

පිඟන් පෙර-පිරිසිදු කිරීමේ වැදගත්කම

පිඟන් සේදීමට පෙර ඒවායේ ඇති ආහාර ඉතිරි කොටස් සහ අධික තෙල් සූරා ඉවත් කිරීම (scraping) අත්‍යවශ්‍ය වේ. පිඟන් මත ඇති අපද්‍රව්‍ය ප්‍රමාණය අඩු වන විට, ඒවා පිරිසිදු කිරීමට අවශ්‍ය වන සර්ෆැක්ටන්ට් ප්‍රමාණයද ස්වයංක්‍රීයව අඩු වේ. පිඟන් සේදීමට පෙර කෙටි වේලාවක් උණුසුම් ජලයේ බහා තැබීමෙන් (soaking) වියළී ගිය ආහාර කොටස් මෘදු වන අතර, එමඟින් අමතර සේදුම් දියර භාවිතයකින් තොරව පහසුවෙන්ම පිඟන් පිරිසිදු කරගත හැකිය.

කාර්යක්ෂම පිඟන් සේදීමේ පියවර:

• පිඟන්වල ඇති ආහාර කොටස් සූරා ඉවත් කර උණුසුම් ජලයෙන් කෙටි වේලාවක් පොඟවා ගන්න.
• ස්පොන්ජ් එකක් හොඳින් තෙත් කර, සීමා කරන ලද පොම්පයෙන් එක් වරක් පමණක් සේදුම් දියර ලබා ගන්න.
• ස්පොන්ජ් එක කිහිප වරක් මිරිකා ස්ථාවර පෙණක් සාදා ගන්න.
• පළමුව අඩු තෙල් සහිත වීදුරු සහ පිඟන් සෝදා, අවසානයට අධික තෙල් සහිත භාජන සෝදන්න.