පිඟන් සෝදන යන්ත්රයකින් සෝදාගත් පිඟන් භාණ්ඩවල සුදු පැහැති ලප හෝ අවශේෂ ඉතිරි නොවීම සඳහා නිවැරදි රසායන විද්යාව සහ භෞතික ක්රියාවලිය තේරුම් ගැනීම අත්යවශ්ය වේ. පරිසර හිතකාමී ටැබ්ලට් භාවිතයෙන් පරිසරයට හානියක් නොකර උපරිම පිරිසිදුතාවයක් ලබා ගන්නේ කෙසේද යන්න මෙම ලිපියෙන් පැහැදිලි කෙරේ.
පරිසර හිතකාමී ටැබ්ලට්වල ක්රියාකාරී රසායන විද්යාව
සාම්ප්රදායික රසායනික ද්රව්ය වෙනුවට පරිසර හිතකාමී පිඟන් සෝදන ටැබ්ලට් (eco-friendly dishwasher tablets) ස්වභාවික සක්රීය ද්රව්ය මත පදනම් වේ. මෙහි ප්රධාන වශයෙන් කාබනික සංයෝග සහ ඛනිජ ලවණ අඩංගු වන අතර ඒවා පහසුවෙන් ජෛව හායනයට ලක් වේ:
- සෝඩියම් කාබනේට් (Sodium Carbonate): මෙය ජලයේ ඇති දෘඪතාව අඩු කිරීමට සහ තෙල් පැල්ලම් ඉවත් කිරීමට උපකාරී වන ප්රධාන ක්ෂාරීය ද්රව්යයකි.
- සෝඩියම් පර්කාබනේට් (Sodium Percarbonate): සක්රීය ඔක්සිජන් (oxygen-based bleach) මුදාහරිමින් තේ, කෝපි වැනි මුරණ්ඩු පැල්ලම් ඉවත් කරයි. මෙය සක්රීය වීමට සෙල්සියස් අංශක 50 කට වඩා වැඩි උෂ්ණත්වයක් අවශ්ය වේ.
- එන්සයිම (Enzymes): ඇමයිලේස් (amylase) සහ ප්රෝටියේස් (protease) වැනි ස්වභාවික එන්සයිම මගින් පිෂ්ඨය සහ ප්රෝටීන අංශු කුඩා කොටස්වලට බිඳ දමයි.
පරිසර හිතකාමී ටැබ්ලට් නිෂ්පාදනයේදී ෆොස්ෆේට් (phosphates) සහ ක්ලෝරීන් (chlorine) වැනි රසායනික ද්රව්ය භාවිත නොකෙරේ. ෆොස්ෆේට් මගින් පරිසරයේ ඇති ජලාශවල ඇල්ගී වර්ධනය වේගවත් කරන අතර, එය ජලජ ජීවීන්ට අහිතකර වේ. ඒ වෙනුවට භාවිතා වන ස්වභාවික සිලිකේට් (silicates) සහ සිට්රේට් (citrates) මගින් පිඟන් මැටි සහ වීදුරු මතුපිට ආරක්ෂා කරන අතරම පරිසරයට සිදුවන බලපෑම අවම කරයි.
සුදු පැහැති අවශේෂ සහ වීදුරු මත ලප ඇතිවීමේ රහස
පිඟන් සේදීමෙන් පසු බොහෝ විට දක්නට ලැබෙන සුදු පැහැති අවශේෂ හෝ නොපැහැදිලි ස්වභාවය ඇති වන්නේ ජලයේ අඩංගු කැල්සියම් සහ මැග්නීසියම් අයන නිසාය. රසායනිකව මෙය කැල්සියම් කාබනේට් (ලයිම්ස්කේල්) ලෙස හඳුන්වයි. මෙය වළක්වා ගැනීමට පියවර තුනක් අනුගමනය කළ යුතුය:
1. විශේෂිත ලුණු (Regenerating Salt) භාවිතය
යන්ත්රයේ ඇති ජල මෘදුකාරක පද්ධතිය (ion exchanger) නැවත සක්රීය කිරීමට සෝඩියම් ක්ලෝරයිඩ් හෙවත් විශේෂිත ලුණු අත්යවශ්ය වේ. මෙමගින් ජලයේ ඇති කැල්සියම් අයන ඉවත් කර සේදීමේ ක්රියාවලිය වඩාත් ඵලදායී කරයි.
2. දියර ආධාරක (Rinse Aid) භාවිතය
පරිසර හිතකාමී සිට්රික් ඇසිඩ් (citric acid) මත පදනම් වූ රින්ස් ඒඩ් මගින් ජලයේ පෘෂ්ඨික ආතතිය (surface tension) අඩු කරයි. එමගින් පිඟන් මත ජල බිංදු රැඳී නොසිට, ජලය පහසුවෙන් ගලා යාමට සලස්වන අතර වියළීමේදී පැල්ලම් ඇතිවීම වළක්වයි.
උෂ්ණත්වය සහ ජල ගලායාමේ භෞතික විද්යාව
පරිසර හිතකාමී ටැබ්ලට් නිසි ලෙස දිය වීමට සහ ඒවායේ ඇති එන්සයිම සක්රීය වීමට සේදීමේ චක්රයේ (washing cycle) උෂ්ණත්වය බලපායි. කෙටි හෝ සීතල සේදීමේ චක්රවලදී ටැබ්ලටය සම්පූර්ණයෙන්ම දිය නොවී අවශේෂ ඉතිරි විය හැක. සෙල්සියස් අංශක 50-55 අතර පරිසර හිතකාමී (Eco) වැඩසටහන් මේ සඳහා වඩාත් සුදුසු වේ.
පිඟන් සෝදන යන්ත්රය තුළ ඇති භාජන ස්ථානගත කිරීමේදී ගුරුත්වාකර්ෂණය සහ ජල ගතික බලය උපරිමයෙන් ප්රයෝජනයට ගත යුතුය. උදාහරණයක් ලෙස, කෝප්ප සහ බඳුන් මුනින් අතට තැබිය යුත්තේ ඒවා තුළ ජලය එකතු වීම වැළැක්වීම සඳහාය. එක් පිඟනක් මත තවත් පිඟනක් අධික ලෙස තෙරපී තිබීමෙන් ජල ධාරාවලට එම ස්ථාන කරා ළඟාවීමට නොහැකි වන අතර, එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස ටැබ්ලට් අංශු සේදී නොගොස් පිඟන් මත වියළී ලප සාදයි.
එමෙන්ම, පිඟන් ඇසිරීමේදී ජල විදින බාහු (spray arms) අවහිර නොවන සේ පිඟන් සැකසිය යුතුය. ජලයේ පීඩනය සෑම භාණ්ඩයකටම ඒකාකාරීව ලැබෙන විට රසායනික කොටස් හොඳින් සේදී යයි.
ස්වභාවික ක්රම මගින් යන්ත්රය නඩත්තු කිරීම
පිඟන් සෝදන යන්ත්රය තුළ කාලයත් සමඟ එකතු වන ලුණු සහ මේද තැන්පතු ඉවත් කිරීමට මසකට වරක් හිස් යන්ත්රය පිරිසිදු කළ යුතුය. මේ සඳහා සිට්රික් ඇසිඩ් කුඩු ග්රෑම් 50 ක් පමණ ටැබ්ලට් රඳවනයට දමා ඉහළ උෂ්ණත්වයකින් යුත් වැඩසටහනක් ක්රියාත්මක කරන්න. විනාකිරි අධික ලෙස භාවිත කිරීමෙන් යන්ත්රයේ ඇති රබර් මුද්රා (rubber seals) වලට හානි විය හැකි බැවින් ස්වභාවික සිට්රික් ඇසිඩ් වඩාත් ආරක්ෂිත වේ.
පිඟන් සෝදන යන්ත්රයේ ඇති ජල මෘදුකාරක පද්ධතියේ සැකසුම් (water hardness settings) ඔබ ජීවත් වන ප්රදේශයේ ජලයේ දෘඪතාවයට අනුකූලව සැකසිය යුතුය. දෘඪතාවය අධික නම්, යන්ත්රය වැඩිපුර ලුණු ප්රමාණයක් භාවිත කරමින් ජලය මෘදු කරයි. එසේ නොමැති වුවහොත්, ටැබ්ලටයේ ඇති පිරිසිදුකාරක ද්රව්යවලට ජලයේ ඇති කැල්සියම් සමඟ ප්රතික්රියා කිරීමට සිදු වන බැවින් පිඟන් සේදීමේ කාර්යක්ෂමතාවය බෙහෙවින් අඩු වේ. එමෙන්ම යන්ත්රයේ පහළ කොටසේ ඇති ෆිල්ටරය (filter) නිතිපතා පිරිසිදු කිරීම මගින් අපද්රව්ය නැවත පිඟන් මත තැන්පත් වීම සම්පූර්ණයෙන්ම වළක්වා ගත හැක.
